Rabu, 11 Juni 2014

ADAT BATAK TOBA - PANGOLIHON ANAK/PAMULIHON BORU (BAGIAN IV)

ULAON PANGOLIHON ANAK/PAMULIHON BORU DIBAGASAN ADAT BATAK TOBA NASOMAL DIULAHON DI PARSERAHAN

(BAGIAN IV)



5.3.5 MASISISEAN 

Dung sidung manjalo tumpak, sahat ma tu acara masisisean. Parjolo ma dipasahat paranak pinggan panungkunan tu Raja parhata ni parboru.

Raja parhata ni parboru manghatahon hata ni pinggan panungkunan. Dungi disungkun Raja parhata ni parboru ma Raja parhata ni paranak taringot tu sangkap dohot tujuan ni ulaon i.

Adong dua versi laho manghatahon pinggan panungkunan, parjolo jolo disungkun raja parhata (Parsinabung) Parboru, taringot tu sintuhu ni idahan masak, manang hata ni sipanganon, dungi dialusi raja parhata ni paranak, sidung dialusi, dihatahon parsinabung ni parboru ma hata ni pinggan panungkunan.

Versi na paduahon, raja parhata ni parboru, langsung manghatahon hata ni pinggan panungkunan, sidung i, disungkunma muse hata ni indahan masak, dohot udut na.

Ditingki masisean, laho manghabit tingki, molo tung boi usul, unang pola be adong namasirenggetan baik pihak paranak, songoni nang pihak parboru, asa cukup tingki tu acara namangihut.

Tar songon on me partording ni na masisean di ulaon unjuk :
Parboru :
Parjolo ma ta pasahat mauliate tu Amanta Debata ala asi dohot holong ni rohana, na mangiring‑iring hita saluhutna sian angka ingananta be ro tubagas gedung on dibagasan hahipason dohot dibagasan las ni roha.
Ia nunga bosur hita mangan, sagat marlompan juhut, songoni sombu uas minum mual sitio‑tio, sai pamurnas ma i tu daging saudara tu bohi, asa ancimun ma pangalambohi, gundur pangalamuni, sipaneang holi‑holi ma i jala sipasindak panaili.

Hamu raja ni pamoruon nami …….(Didok marga ni Paranak)
Ba nunga dison nuaeng dipasahat hamu pinggan panungkunan  na hot di hudulanna, sai hot ma tutu di hita pasu-pasu ni Amanta Debata pardenggan basai, jala saut ma songon hata ni umpasa,
Didolok ma parbubuan, ditoruan partanggalan
Hot ma songon pulo, tingkos songon parsihodoan
Di sude asi ni roha ni Tuhan ta, songoni hot nang hita di angka panggabean nang parhorasan

Peak di atasna napuran tiar napuran na rata, napuran mauliate, sai tiarma panggabean, tiar nang parhorason dihita namarhula-marboru, sai rata ma antong di hita angka pansamotan tu joloan on. Jala tong-tong hita mandok mauliate tu Amanta Debata di asi dohot denggan basana naung pinasahatna tu hita.

Adong huhut dison parbue santi, parbue siribur-ribur, parbue sipir ni tondi, asa anggiatma sakti madingin, sakti matogu angka pomparanta, torop maribur huhut matangkang majuara, songoni nang tu hita na dison sai saut ma songon hata ni umpasa, namandok, pir ma pongki bahul-bahul bahen salongan, sai pir ma tondinta be sai martamba-tamba ma pangomoan.

Laos adong dison ringgit sitio soara, sipalas roha ni na torop songoni nang amanta raja, sai tio ma parnidaan di hita, tiur nang parsaulian, sai martamba ma angka las ni roha di hita tu joloan on, asa silan-lan uruk-uruk, tu silan-lan aek toba, dakdanak ndang marungut-ungut, namagodang tong-tong marlas ni roha
Sai lam tu tio na songon baba ni mual, tu rondang na songon bulan, tu tiur na songon mata nia ari,  parngoluonta to joloan di arion.

Songoni muse peak di atasna juhut tanggo-tanggo na bolon, asa togu jala tanggo ma dihita partuturon na marhula -mar boru sadarion nang tu joloan on.

Jadi amang raja ni pamoruon nami, asa nuaeng pe na manungkun ma hami nuaeng jolo taringot tu sipanganon na pinasahat mu tu hami,

Diama langkatna, dia ma unok na
Dia ma hatana, diama nidokna
Tangkas ma paboa hamu raja ni boru

Paranak :
Ima tutu Raja nami, adong do hata ni natua-tua namandok :
Marbau tanduk, marbau holi-holi raja nami
Godang sibutong-butong, otik sipir ni tondi
Taringot disipanganon nahupartupa hami rajanami,
Sititi ma sihompa, tolop palu-paluna
Otik sosadiape ma hupatupa hamii, sai mangkorhon pasu-pasu mai dihita on saluhutna

Ia dung dipaboa hamu nangkin naung bosur hamu mangan indahan na las, sagat marlompan juhut. Sai pamurnas mai tutu tu daging, saudara mai tu bohi. Si pasindak panaili mai, sipaneang holi-holi
Sipalomak imbulu mai, sipaulak hosa loja

Asa rittar ma songon bonang digala, sakumpal salabean
Horas ma angka raja dohot inanta soripada namanganton, tu gabena ma hami, namangalean

Sai gabe ma na taulai rajanami, asa adong habosurhononta,
Jala sai sinur ma pinahan na tapahani, asa adong hasagathononta muse raja nami
Jadi dihuhuasi ni sipanganon na hupa tupa hami i raja nami Panggabean, parhorason do raja nami

Parboru :
Mauliate ma tutu di hamu raja ni pamoruon nami, na paboahon huhuasi ni sipanganon, ima panggabean parhorason, asa bagot na marhalto ma tutu na tubu dirobean, horas ma amanta Raja dohot Inanta soripada na manganton, lam tu gabena ma hamu pamoruon nami  namangalean.

asa hundulma songon anian, jongjong songon pangurgasan
mardapot-dapot ma dihamu angka parsaulian songonni nang diparhorasan

Tusanggar ma amporik, tu lubang ma satua
Sinur ma pinahan, lam tugabena angka naniula

Asa lomak ma silinjuang lomak sonibaboan, tu dia pe hamu mangalangka tong-tong ma dapotan pangomoan

Alai raja ni pamoruon nami, ia marangkup do ninna nauli, mardongan do na denggan, siangkupna songon na hundul, sidongan songon namardalan.

Asa tangkas ma uju purba, tangkasan ma uju angkola
Tangkasma hamu maduma. Tangkasan nang mamora

Tangkas ma songon adian, marsipatudu songon dalan
Asa tung tangkas ma hita di parsaulian, tangkas nang di panggabean

Sitangkas ni panggabean dohot parhorason, ba tung tangkas ma paboa hamu ma raja ni boru.

Paranak :
Ima tutu rajanami, ia manangkasi ma hamu di siangkupna songon nahundul, sidongan songon na mardalan

Asa tangkas ma tutu jabu suhat, tangkasanma jabu bona
Tangkas ma hita maduma, tangkasan nang mamora

Sitangkas ni panggabean parhorason  paboaon ma tutu raja nami

Di ari nauli di bulan nadenggan on, di parnangkok ni mataniari, nasogot nunga rap udur hita mangudurhon anak nami, nagabe hela muna, dohot borumuna na gabe parumaen nami tu bagas joro ni Tuhanta laho manjalo pasu-pasu parbagason sian Tuhanta marhite-hite naposoNa.

Dibagasan sadarion ma nian raja nami asa rap ma hita manghalashon dohot mamestahon pardongan saripeon nasida, jala laos dibagasan sadarion ma naeng pasahaton nami tu hamu raja ni hula-hula nami panggohi ni adat nagok, ima songon somba ni adat dohot somba ni uhum nami tu hamu hula-hula nami.
Asa manggabei ma amanta raja, dohot inanta soripada, mangido nang ditangiangmu hula-hula nami, asa mamasu-masu nang hamu tu sude hami pamoruon muna, lumobi tu anak nami na gabe hela mu dohot boru mu nagabe parumaen nami.

Anggiat  saut songon hata ni umpasa :
Napuran ni parsoburan ma, tu gambir ni sitapongan
Sai tong-tong ma nasida sauduran, jala tong-tong masihaholongan

Duru ni hamuma ninna, hatubuan ni sangge-sangge
Sai marongkap ma nasida tutu sahat tu na saur matua, huhut horas jala gabe

Asa giring-giring ma gosta-gosta, marborasma singkoru
Tibu ma nasida mangiring-iring, jala marompa-ompa, di anak dohot diboru

Molo tung boi pangidoan tu Amanta namartua Debata,
Saut songon hata ni umpasa;

Mangkuling ma taganing, rap dohot palu-paluna
Tibu ma nasida marabing-abing, jala baoa ma buha bajuna

Sai siganjang umur ma antong nasida sigodang pinompar tu joloan ni arion.

Jadi songon ima raja nami, disiangkupna songon nahundul, sidongan songon na mardalan, diulaonta sadarion, sitangkas ni panggabean dohot parhorason.

Parboru :
Ima tutu raja ni pamoruon nami, nunga di paboa hamuna, siangkupna songon na hundul, sidongan songon na mardalan, na manjalo pasu-pasu parbagason do boru nami dohot hela nami, laos dipaboa hamu naeng pasahaton muna adat nagok tu hami, ba hami pe dohonon nami do, sai rongkap na saur matuama boru dohot hela nami i, Masibar nasida songon ambalang, marrokkap songon tuak. Sai jumpang songon hata ni umpasa, Dangka ni arirang toho ditonga ni onan, badan nasida naso jadi sirang, tondi nasida tong-tong masi gomgoman.
Hauma ni parsambilanma, jonok tu pargadongan, sai tongtong ma nasida dapot parsaulian, songoni nang angka paradongan.
Asa tubuan lak-lak, tubuan singkoru, solotan bunga-bunga.
Tubuan anak ma nasida tubuan boru, dongan nasida sari matua

Asa tubu ma tambincu, jonok tu bona ni pinasa, Dilehon Debata ma di nasida anak nabisuk dohot boru na uli basa.

Taringot dipasu-pasu na naeng sipasahaton nami tu hamu pamoruon nami, pos ma rohamu raja ni boru, aek natio riong-riong di pinggan pasu, hula-hula na basa do hami, na ringgas mamasu-masu.

Jadi dihamu raja ni pamoruon nami, asa nuaeng pe hulehon hami ma tingki tu hamu, laho pasahathon angka dia ma naso gok dope na naeng sipasahaton mu. Piga ma horbo, asa pintor binoan batahi laho mangalai, sadia godang ma mas dohot sere, asa pintor pinarade hajut nami laho ingananna, jala sadia godang ma ringgit sitio soara, asa pinarade ingananna. Nunga rade hami manjalo.

Paranak :
Mauliate rajanami,
Jadi songon i nang di hamu amanta Raja, inanta Soripada, dihamu dongan tubu, boru/bere, dongan sahuta, suang songoni nang hamu horong ni hula‑hula dohot tulang nami, di minggu minggu nasalpu  nadi tanggal......  nunga hupatupa hami ulaon marhata sinamot (pudun saut), jala ombuk tu panghataion di na marhata sinamoti, godang ni sinamot sipasahaton nami tu hula‑hula nami (didokma margani hula‑hula i) godang na Rp. .......rambu pinudun,  si rambe manis. Ia patujolo manang  bohi ni sinamot godangna Rp........  nunga hupasahat hami tu Raja ni hula‑hula nami. Jadi nanaeng sipasahaton nami apala di ombason ima songon panggohi ni sinamot godangna Rp. ................
(dipasahat ma panggohi ni sinamot tu Parboru)

Parboru :
Di hamu raja ni pamoruon nami ala naung dipasahat hamu, pangohi ni sinamot, onpe nuaeng, songon pangkataionta di tingki marhata sinamot, pasahat hamu ma todoan/panandaion tu suhi ni ampang na opat ima
‑ tu pamarai
‑ tu simandokhon
‑ tu sihunti ampang
‑ tu tulang ni boru muli

catatan :
Songon naung di hatai ditingki na marhata sinamot, ia panandaion tu parboru dipasada mai, alai jolo digoari ma sada‑sada.
Mangihut ma muse tu unsur hula-hula, tulang ni Parboru.

Dung sidung i dipasahat paranak dohot parboru ma tin-tin marangkup tu tulang ni pangoli.

Parboru ma mandok hatana tar songon on : di hamu dongan parhundul nami Raja (didokma marga ni tulang ni pangoli/helana i). Adongdo hata ni natua-tua mandok, Hot pe jabui, tong-tong doi marbulang-bulang, sian dia pe berei mangalap boru, hot doi boruni tulang. Mulai sadarion marampara nama hita, ai nunga sisada boru hita. Molo hamu di jolo, mangihut ma hami sian pudi, suang songoni, molo hami dijolo, mangihut ma hamu sian pudi. Jadi di hamu ampara, godang do hujalo hami sinamot ni borunta i. Laos dison ma pasahaton nami deba sian sinamot ni boruanta i tu hamu. Uli ma roha muna manjalosa. Mauliate.

Dialusi tulang ni pangoli ma tar songon on ma, didok : Mauliate ma dihamu dongan parhundul nami Raja ..... ( laos didokma marga ni parboru i) nunga di pasahat hamu jala nunga hujalo hami deba sian sinamot ni borutta i, ima tutu sisada boru ma hita mulai sadari on, mauliate.
(Sipata sai didok tulang ni pangoli do hata tu boru muli,  berupa nasehat dohot hata  pasu-pasu)

Catatan :
Tintin marangkup sian suhut paranak dohot sian suhut parboru do i. Mardos ni roha ma nasida tarsingot di godang na.

Parboru :     
Di hamu Raja ni pamoruon nami (didok ma marga. ni paranak i ) Nunga sahat be tintin niarangkup. Asa onpe pasahat hamu muse panandaion tu raja naginokkon, tu protokol dohot tu parsinabung, Songoni nang jambar torop.

Dipasahat paranak ma sada-sada.

Parsinabung  Parboru:
Mauliatema ala naung sude hami ditanda hamu, ba nuaeng songon naung, tatolopi di na marhata sinamot taringot tu ulos herbang, pasahaton nami ma tu hamu godang na ......  lembar. Mangarade ma hamu.

Paranak :
Mauliate ma di hamu Raja nami. Pasahat hamu ma.
Parjolo ma pasahat hamu ulos pansamot tu natoras ni anak nami/ hela muna.

Contoh pasahat Ulos Pansamot;

Di hamu, pamoruon nami marga …………………, di son ro do hami hula-hula mu ( ……………………) laho pasahat ulos na ganjang, ulos si torop rambu, sai ganjang ma tutu umur muna su de hamu keluarga …………, torop maribur angka pinompar mu huhut matangkang majuara. Saut songon hatani natua-tua namandok,
Hau simartolu, di dolok ni panamparan, sai leleng ma hamu mangolu, penggeng saur matua, huhut dihaliangi pomparan.
Andor halungkang ma togu-togu ni lombu, andor rantiti togu-togu ni horbo
Sai nang-nang ma hamu saur matua, patogu-togu pahompu, sahat tu namar nini, sahat tu namar nono.
Naeng pasahatonkuma ulos pansamot tu hamu,
Sai samot ma angka parsaulian, samot angka panggabean, songoni nang diangka parhorasan.

Sahat-sahat ni solu, sahat ma tu bontean
Hupasahat uloson tu hamu, sai sahat ma hamu leleng mangolu, sahat tu panggabean, sahat tu parhorasan. botima

Paranak :
Pasahat hamu ma muse ulos hela, dohot udut na  songon naung ditolopi dina marhata sinamot

Contoh pasahat ulos hela (Ulos tu Penganten);

Tama do pasahatonta puji-pujian dohot mauliate tu Amanta Debata Pardenggan basa I, ala naung dipaloas anak dohot boru ni huria i laho manjalo pasu-pasu parbagason, ima tu hamu nadua. Asa nang sian hami pe hula-hula muna mangido nang tu Amanta Debata diangka pasu-pasu tu hamu nadua (penganten).

Tong-tong ma hamu nadua sauduran tu dolok tu toruan, marrongkap ma tutu hamu sahat tu na saur matua. Asa tudos ma songon hata ni umpasa namandok, napuran ni parsoburan tu gambir ni Sitapongan, sai tong-tong do hamu sauduran jala tong-tong masihaholongan. Asa dangka ni arirang ma peak di tonga onan, badan muna naso jadi sirang, tondi muna tong-tong masigomgoman.
Tali pintu tolu, bahen ihot ni ogung oloan, sai leleng ma mangolu, jala satahi saoloan.

Mamasu-masu ma antong Tuhanta di hamu na dua (boru, hela, …………………..) di oloi Tuhan ma angka tangiang dohot pangidoan muna, dilehon hagabeon dohot parhorason di hamu, saut songon hatani natua-tua namandok; Tubu ma singkoru, jonok dilambung ni tandiang, sai anggiat ma hamu togu marurat tu toru, tongam mardangka tu lambung, jala singkop marbulung tu ginjang.
Tubuan lak-lak ma tubu singkoru di dolok ni purba tua, tubuan anak ma hamu tubuan boru, dongan mu sahat tu na saur matua.

Asa jong-jong sopo ijuk, pa adop-adop ruma gorga. Dilehon Debata ma di hamu anak nabisuk dohot boru namarroha.

Binsar ma mataniari, poltak ma mata ni bulan. Dilehon Debata ma di hamu anak namalo mancari dohot boru na boi paulaean

Bintang na rumiris, tu ombun na sumorop. Maranak ma hamu sir-sir, marboru pe antong singkop

Asa lomak ma silinjuang, lomak so nibaboan. Tu diape hamu mangalangka tusi ma dapotan pangomoan.

Eme sitamba tua ma, na tubu ditano nahornop. Debata do silehon tua, horas-horas ma hamu tong-tong diparorot.

Asa nuaeng pe sahat ma pasahaton nami uloson tu hamu, songon hatani umpasa ma dohonon ku;
Sahat-sahat ni solu ma, sahat ma tu bontean. Hu pasahat hami uloson tu hamu, sahat ma hamu leleng mangolu, sahat tu parhorasan, sahat tu panggabean. Botima


Paranak :
Pasahat hamu ma muse ulos na marhadohoan, (digoari paranak ma sada-sada, angka sijalo ulos, songon naung dihatai hian).

Parboru :
Dung sidung dipasahat ulos na marhadohoan, didok raja parhata ni parboru ma muse. Suru hamuma anak muna dohot boru nami/parumaen muna asa hupasahat hami ulos holong tu nasida.

Sude ma antong horong parboru na talup pasahat ulos holong tu pengantin dohot sian horong hula‑hula dohot tulang. Urutan ni na pasahat ulos sian na sumolhot ma parjolo.

Dung sidung i digorahon paranak ma muse tu horong hula‑hula dohot tulang nasida atik beha adong na naeng sipasahaton nasida tu pengantin.

Cacatan
Di usahahon ma na pasahat ulos herbang holan sian na solhot, sian na homolang boi ma di ganti dohot hepeng dibagasan amplop.

Dung sidung dipasahat ulos herbang, mardalan ma  ulos tinonun sadari sian pihak parboru tu pihak paranak. Sesuai usul asa dipasada ma tu sude pihak paranak diluar ni horong ni hula-hula/tulang ni paranak.

Parpudi dipasahat parboru ma muse tu Protokol, Parsinabung, dohot jambar torop (Raja naginokkon).

Sipata sai dipangido paranak do ragi-ragi sian parboru, tu horong ni hula-hula dohot tulang ni paranak.

5.3.6 ULOS NAMARHADOHOAN

Na jolo di Bona Pasogit di ulaon pangolihon anak/pamuli boru ulos na wajib si jaloon ni paranak holan  5 lembar do.
Ima :

Molo boi usul di hita nadi PARSERAHAN on godang ni ulos na marhadohoan 11 ( sampuluh sada) ulos ma ta bahen.

Songon on ma nian hapeahan ni ulos i :

Taringot ulos na dua nai, hasuhuton ma mangatur hapeahanna. Molo pinarate‑atehon partording (metode) parbagian ni ulos i, nunga sejalan i dohot parbagi ni ulos na pinungka ni ompu ta si jolo‑jolo tubu. Lapatanna : paling tidak nunga mewakili partording ni partuturon i manang keluarga. na manjalo ulos.

MARHATA SIGABE – GABE

Di PARSERAHAN on, ndang hea dope binereng dipatupa, marhata sigabe-gabe, dengan alasan ndang adong be tingki, hape makna ni ulaon adat i sabotulna ditingki namarhata sigabe-gabe i do.

Molo boi usul, tapamasa maon di hita nadi PARSERAHAN on.

Dung singkop na pasahat ulos na marhadohoan dohot ulos holong songoni nang ulos tonunan sadari, sahat ma tu na marhata si gabe ‑ gabe. Parjolo ma sian horong parboru dungi sahat ma tu horong paranak, jala parpudi mangampu ma suhut sihabolonan paranak (natoras ni pangoli manang na mewakili).

Parjojor ni namandok hata sigabe ‑ gabe tarsongon onma :

Pihak Parboru
Horong, hula‑hula/tulang. (boi do di tontuhon sahalak na mewakili sian hula‑hula ni parboru, dung jolo di alap nasida hata sian horong hula‑hula dohot tulang). Sahalak utusan ni boru / bere. Sahalak utusan sian dongan sahuta, Sahalak sian dongan tubu, Sahalak sian paidua ni suhut, Suhut sihabolonan (natoras ni boru muli)

Pihak Paranak :
Dos ma urutanna songon na mandok hata sian pihak parboru. Dung sidung sude, suhut sihabolonan (natoras ni pangoli) mangampu hata sigabe‑gabe (hata na u1i, hata denggan) dohot mandok mauliate tu sude na torop.

Dung sidung mandok hata sigabe-gabe, mangampu ma hasuhuton bolon

Hata pangampuon :
Amanta Raja Inanta Soripada, mauliate malambok pusu ma hupasahat hami, tu hamu Raja ni dongan tubu, Boru, Bere/Ibebere, Raja ni dongan sahuta, Ale-ale, Pariban, Pangula ni Huria, lumobima di hamu Raja ni Hula-hula nami, Tulang, ro di sude namangkaholongi hami. Nunga tung jojor hamu songon namarsuan, jala ris songon namanabur boni,  laho pasahat hata na uli, hata panggabean, parhorason, di hami hasuhuton, lumobi ma tu anak dohot parumaen nami.  Asa nuaeng pe dohononku ma songon hatani natua-tua.

Naung sampulu pitu, jumadi sampulu ualu
Hata pasu-pasu, hata nauli, panggabean nang parhorasan na pinasahat muna, boanon nami ma i martonga-tonga jabu
Sai ampu mai di ampuan nami, tuak mai di abara nami, jujung di simajujung nami, peak di abingan nami

Turtu ma ninna anduhur, tio-tio ma ninna lote
Hata na uli, panggabean dohot par horason na pinasahat muna i, sai unang ma muba, unang ma mose

Songgop ma siruba-ruba, tu dangka ni hapadan
Angka hata na uli, hata pasu-pasu muna, sai dijangkon tondi nami mai dohot badan

Tingko ma inggir-inggir bulung nai rata-rata
Angka hata pasu gabe naung pinasahat muna, pasauthon ma Amanta Debata


5.3.8 PANGUJUNGI

Dung sidung mangampu suhut bolon paranak, di pasahat Raja parhata ni paranak ma muse tu pihak parboru laho mangunjungi ulaon. Andorang so ditutup hula‑hula ulaon i, digorahon Raja parhata ni parboru ma tu suhut paranak dohot tu suhut bolon parboru, asa di lehon nasida uang olop‑olop.

Dung dipadomu (dipasada) raja parhata ni parboru olop­olop nasian paranak dohot parboru i, dilehon ma tu Raja Huta (Dongan sahuta ni suhut sesuai di alaman ni ise ulaon i). Didok raja huta ma hatana andorang so dibagi olop-olopi.
Dihamu suhut nami, nunga tung tangkas pinaihut-ihut ulaonta on, sian nasogot sahat tu botarion, tama do hita mandok mauliate tu Debata Pardenggan basa I, ala asi dohot holong ni rohaNa do, dibahen naboi ture jala denggan mardalan ulaon taon. Saut ma tutu songon hata ni natua-tua :

Balintang ma pagabe tumundalhon sitadoan, Saut ma hita horas jala gabe ala nunga denggan hita masipaolo-oloan.
Asa Uli ma ninna porda, pandohotan ni hulamot
sai tong-tong ma hita dapotan uli dohot las ni roha, laos mangihut ma dohot sinamot
Simbora ma guk-guk, peak di lage-lage, Mamora ma hita on luhut, horas jala gabe
Asa Silalan uruk uruk tu silallan aek toba, Nametmet ndang marungut‑ungut na magodang sude marlas ni roha,
Laos digorahon Raja huta ma muse asa sude natorop i mandok olop, olop, olop (3 hali).
huhut disabur hon boras sipir ni tondi.
Marlapatan asa sude natoropi mangolophon nauli dohot na denggan, disude angka pasu‑pasu na pinasahat ni angka Raja. Dungi pe asa diparis uang olop‑olop i tu horong
paranak dohot parboru.

Dung sidung i ditutup hula‑hula ni parboru ma dohot ende di uduti dohot tangiang.

Di PARSERAHAN on sai dipatupa do ulaon sadari, ima paulak une (mebat) dohot tinggkir tangga.  Molo sai binereng jala pinarate-atehon do, hurang do makna ni napatupahon paulak une dohot tinggkir tangga laos di sada ari i. Sai songon na marsandiwara do idaon,  molo boi usul tu hita,  ditiadahon ma ulaon sadari i, alai molo dao be do huta ni paranak dohot parboru, toho do tutu nunga sada solusi ulaon sadarion laho pasingkophon ulaoni.

Paulak Une

Didok paulak une, namarlapatan, dung diboan paranak, parumaenna tu huta, manang tu bagas nasida, tontu diharapkan asa ro hagabeon. Marsaor ma pangoli dohot boru muli, sai diharaphon jolma do asa sai pintor  singkop hubungan na harmonis antara pangoli dohot boru muli, artina une ma mardalan hubungan kedua belah pihak, ndang adong rasa curiga, di antara nasida nadua. Dung manang na piga ari di lehon tinggki tu nasida nadua, jala dapot kesimpulan nunga une mardalan songon naung diharap hon, borhat ma paranak tu huta ni parboru, mamboan sipanganon na tabo laho paulak une, padasiphon hubungan ni namarhula-marboru, alana nunga denggan mardalan rumah tangga ni pangoli dohot boru muli.

Maningkir Tangga

Acara adat maningkir tangga, ima haroro ni parboru tu huta ni paranak laho mandulo boruna, songon dia do keadaanna. Dipajagar paranak do boruna nasida asa songon naniharaphon ni parboru, tarida mai sian kondisi kesehatan ni boruna ditingki maningkir tangga. Di acara maningkir tangga ma kesempatan ni parboru laho mangalehon sipasingot dohot hata nauli tu boru na, songon ni nang tu helana. Parboru pe dison ma muse mangalehon hata pasu gabe tu pihak ni paranak.

Acara namangihut :
Ima acara di  bagas ni masing-masing suhut.
Molo di Bagas ni Pihak Paranak, dilanjuthon ma tu napatupahon Mangupa Parumaen, jala di Bagas ni pihak parboru dilanjuthon tu namanigati jual.

Songon ima jolo, partording ni olaon Pangolihon anak/pamuli boru dibagasan adat batak Toba, masomal ni ihuthon di Parserahan. Tontu sai adong do na hurang lobi, alai boi ma didok rohangku, tulisan on sebagai gambaran, manambai parbinotoan ni angka dongan raja parhata.

Molo tung adong saran dohot kritik, laho padasiphon tulisan on, rade do hami manjalosa.

Silikkit, sinalenggam, ba molo saroha sapingkiran hita, ba tapillit na dumenggan, botima.


MAULIATE

Ir. ROLAND DOTOR HUTAJULU
http://rolandhutajulu.blogspot.com

Horas

 
horas partuturan orang batak

Holong masihaholongan = kasih mengasihi
On do sada dalan nadumenggan = inilah jalan yang terbaik
Rap tu dolok rap tu toruan = seia sekata
Asa Taruli pasu-pasu = supaya kita diberkati
Saleleng di hangoluan=selama kita hidup.
 


HORAS adalah suatu cita-cita atau harapan yang mengambarkan bahwa setiap orang batak harus hidup saling mengasihi karena inilah jalan yang terbaik dan diwujudkan dengan seia sekata supaya kita mendapat berkat selama hidup kita.

Holong Mangalap Holong

Holong Mangalap Holong


Tanganta marsitogu-toguan
Nang rohattape marsitomu-tomuan
Tama hita marsielek-elekan
Tonditai ma tutu marsigom-goman

Tabo do akka namartinodohon
Molo saroha mangula siulaon
Holong ma tabahen mangalap holong
Marsiurupan disude na sitaonon

Dihuta anggita siappudan
Diparmahana anakta paggoaran
Amangta nang inangta tu balian
Ibotota ma paradehon panganan

Tupa ma hita marsituppolan
Molo adong dihitaon parsalisian
Holong ma tabahen mangalap holong
Sai horasma jala gabe hitaon

Tonani da oppui
Opputta sijolo-jolo tubu
Somba marhula-hula
Sai manat mardongan tubu
Elek ma hita marboru
Sai ganup ma tutu maroha
Horas tondi madingin
Sai pir tondi matogu
Hita martahi sakkap
Sai Tuhanta mamasu-masu

Umpasa/ Umpama/ Falsafah Batak

Berbagai umpama dan umpasa batak toba dibukukan dalam pustaha (kitab dari kulit kayu)
Umpama dan Umpasa Batak Toba sejak berabad-abad yang lalu memegang peranan penting dalam kehidupan orang batak toba; baik dalam hal adat maupun kehidupan sehari-hari. Hal ini dikarenakan keduanya memiliki fungsi:
  • Nasihat
  • Doa
  • Pengakuan
  • Hukum adat
  • Menggambarkan sifat manusia
  • Untuk menyindir perilaku seseorang
  • Pedoman berdemokrasi
  • dsb
Begitu penting dan dalamnya makna umpama dan umpasa batak toba sehingga di setiap acara adat, pasti ada paling tidak salah satu di antara umpama atau umpasa yang diucapkan.  Dan bila umpasa yang diucapkan adalah suatu harapan yang juga menjadi harapan dari para hadirin, maka semua akan berkata “ima tutu”  (semoga demikian)
Akan tetapi umpama dan umpasa batak toba memiliki perbedaan yang nyata.  Bagimana membedakannya?
  • Bila dibandingkan dengan sastra Indonesia pada umumnya, maka umpama adalah seperti peribahasa, sedangkan umpasa adalah seperti pantun
  • Sebagaimana layaknya peribahasa, umpama tidak memiliki sampiran, langsung ke tujuan. Contohnya: Jolo dinilat bibir asa nidok hata (Makna: pikir dahulu baik-baik sebelum berbeicara)
  • Sedangkan umpasa sebagaimana layaknya pantun, pasti memiliki sampiran. Contohnya: Napuran huta napuran Sipoholon (sampiran). Na so olo marguru ima jolma na londongon (isi). (makna secara bebas: orang yang tidak mau belajar adalah orang yang bodoh)
Berikut ini beberapa contoh umpama dan umpasa:

Umpama:

  • Ingkon songon poting, lam marisi lam so marsoara (Makna: Semakin tinggi ilmu pengetahuan seseorang, harus semakin hati-hati berbicara)
  • Jempek do pat ni gabus (Makna: sehebat apapun seseorang menutupi kebohongannya, cepat atau lambat pasti akan terbongkar juga)
  • Jolo dinilat bibir asa nidok hata (Makna: pikir dahulu baik-baik sebelum berbeicara)
  • Lambiakmi ma galmit (Makna: Bila orang tua mengeluhkan kelakuan anaknya yang kurang baik, sadarilah bahwa itu karena kekurangan orang tua dalam mendidik anaknya itu)
  • Molo litok aek di toruan, tingkiron ma tu julu (Makna: bila ingin menyelesaikan suatu permasalahan, carilah dahulu apa penyebabnya)
  • Songon parlange ni si bagur, tio tu jolo, litok di pudi
    (seperti katak berenang, jernih ke depan, keruh di belakang)
    Makna: Seperti katak yang berenang, terlihat jernih di bagian depan, tetapi di bagian belakang menjadi keruh.
    Ungkapan ini bermakna: Seseorang yang suka meninggalkan persoalan/ kekacauan di tempat yang ditinggalkannya.

Umpasa:

  • Niarit tarugi bahen tusuk ni pora-pora. Molo naeng jumpangan uli ingkon olo do loja (Makna secara bebas: Kalau ingin hidup enak harus mau bekerja keras dulu)
  • Niluluan tandok hapo dapot parindahanan. Tolap papangan mandok alai ndang tuk jamaon ni tangan (makna secara bebas: berbicara itu mudah tapi melakukannya adalah sulit)
  • Urat ni nangka ma tu urat ni hotang. Tudia hamu mangalangka di si ma dapotan (makna secara bebas: ke mana kamu pergi, semoga di situ dapat keberuntungan)
  • Salimbakbak salimbukbuk solot di pea-pea. Sahali pe margabus matua tano ndang porsea (makna secara bebas: sekali saja ketahuan berbohong, seumur hidup orang tidak akan percaya)




 


Umpasa/ Umpama/ Falsafah Batak
" Torop do bittang di langit, si gara ni api sada do
Torop do si boru nauli, tinodo ni rohakku holan ho do".
(Banyak bintang di langit, hanya satu yang paling terang,
Banyak gadis yang cantik, pujaan hatiku cuma dikau seorang)

FALSAFAH
Dijolo raja sieahan, dipudi raja sipaimaon
(Hormatan do natua-tua dohot angka raja).

Sada silompa gadong dua silompa ubi,
Sada pe namanghatahon Sudema dapotan Uli.

Pitu batu martindi sada do sitaon nadokdok
(Unang maharaphu tu dongan).

Jujur do mula ni bada, bolus do mula ni dame
(Unang sai jujur-jujuri salani dongan, alai bolushon ma).

Siboru buas siboru Bakkara, molo dung puas sae soada mara
(Dame ma).

Sungkunon poda natua-tua, sungkunon gogo naumposo
(Bertanggung-jawab).


UMPASA NI NAPOSO BULUNG.(Buat orang-orang muda)
Jolo tiniktik sanggar laho bahenon huru-huruan,
Jolo sinukkun marga asa binoto partuturan.

Tudia ma luluon da goreng-goreng bahen soban,
Tudia ma luluon da boru Tobing bahen dongan.

Tudia ma luluon da dakka-dakka bahen soban,
Tudia ma luluon da boru Sinaga bahen dongan.

Manuk ni pealangge hotek-hotek laho marpira
Sirang na mar ale-ale, lobianan matean ina.

Silaklak ni dandorung tu dakka ni sila-sila,
Ndang iba jumonok-jonok tu naso oroan niba.

Metmet dope sikkoru da nungga dihandang-handangi,
Metmet dope si boru da nungga ditandang-tandangi.

Torop do bittang di langit, si gara ni api sada do
Torop do si boru nauli, tinodo ni rohakku holoan ho do

Rabba na poso, ndang piga tubuan lata
Hami na poso, ndang piga na umboto hata

UMPASA MANJALO TINTIN MARANGKUP.(Untuk pasangan saat tukar cincin)
Bulung namartampuk, bulung ni simarlasuna,
Nunga hujalo hami tintin marangkup,
Dohonon ma hata pasu-pasuna

Hot pe jabu i, tong doi margulang-gulang
Sian dia pe mangalap boru bere i, tong doi boru ni Tulang.

Sai tong doi lubang nangpe dihukkupi rere,
Sai tong doi boru ni Tulang, manang boru ni ise pei dialap bere.

Amak do rere, dakka do dupang,
Anak do bere, Amang do Tulang.

Asing do huta Hullang, asing muse do huta Gunung Tua,
Asing do molo tulang, asing muse do molo gabe dung simatua.

UMPASA TU NA BARU MARBAGAS (Untuk pasangan yang baru menikah)
Dakka ni arirang, peak di tonga onan,
Badan muna naso jadi sirang, tondi mu marsigomgoman

Giring-giring ma tu gosta-gosta, tu boras ni sikkoru,
Sai tibu ma hamu mangiring-iring, huhut mangompa-ompa anak dohot boru.

Rimbur ni Pakkat tu rimbur ni Hotang,
Sai tudia pe hamu mangalakka, sai tusima hamu dapot pansamotan.

Dekke ni sale-sale, dengke ni Simamora,
Tamba ni nagabe, sai tibu ma hamu mamora.

Sahat-sahat ni solu, sahat ma tu labuan,
Sahat ma hamu leleng mangolu, jala sai di dongani Tuhan.

Sahat solu, sahat di parbinsar ni ari,
Leleng ma hamu mangolu jala di iring-iring Tuhan ganup ari.

Mangula ma pangula, dipasae duhut-duhut
Molo burju marhula-hula, dipadao mara marsundut-sundut

Ruma ijuk tu ruma gorga,
Sai tubu ma anakmuna na bisuk dohot borumuna na lambok marroha

Anian ma pagabe tumundalhon sitodoan,
Arimu ma gabe molo marsipaolo-oloan.

Gadu-gadu ni Silindung, tu gadu-gadu ni Sipoholon,
Sai tubu ma anakmuna 17 dohot borumuna 16.

Andor hadukka ma patogu-togu lombu,
Sai sarimatua ma hamu sahat tu na patogu-togu pahoppu.

Hata Umpasa Tu Nabaru Marbagas Sian Tulangni Paranak

Eme na marbiur, di lambung ni hariara;
Sai torop ma pomparanmu jala maribur, huhut matakkang jala manjuara
Hau simartolu, di tombak ni Panamparan;
Sahat ma hamu leleng mangolu di haliangi angka pomaparan
Andor halumpang togutogu ni lombu, mamboan tu onan gambiri;

Sai saur matua ma hamu pairing-iring pahompu sahat tu namar nono sahat tu namarnini.
Asa ni ansisbang, jonok tu panggonggonan;
Badanmuna na so ra sirang, tondimuna marsigonggoman
Tinapul bulung ni salak, tarihut bulung sikkoru
Sai tibu ma hamu mangabing anak, jala tibu magompa boru.
Tangkas do jabu suhat, laos tangkas do jabu bona;
Sai tangkas ma hamu maduma, laos tangkasma nang mamora
Sahat sahat ni solu, sahat di binsar ni mata ni ari,

Pasahaton nami ma ulos holong si ganjang rambu on, leleng ma hamu mangolu jala di iring- iring Tuhan ganup ari.


Hata Umpasa Tu Nabaru Marbagas Sian Bona Tulangni Paranak

Eme na marbiur, di linggom ni hariara;
Sai torop ma pomparanmu jala maribur, huhut matakkang jala manjuara.
Hau simartolu, di tombak ni Panamparan;


Sahat ma hamu leleng mangolu di haliangi angka pomaparan.
Asa andor halumpang togutogu ni lombu, mamboan tu onan gambiri;
Sai saur matua ma hamu pairing-iring pahompu sahat tu na marnono sahat tu na marnini.


Asa ni assisbang, jonok tu panggonggonan;
Badanmuna na so ra sirang, tondimuna marsigonggoman.
Denggan ulos sirara, Tiur tiur dohot rambuna
Sisina marsimata, Marsirat di punsuna
Sai manumpak ma antong Tuhanta Debata, Dilehon di hita pasu pasuna, Tubu ma di hamu anak na marsangap, Dohot boru na martua.


Rimbur ni Pakkat tu rimbur ni Hotang,
Sai tudia pe hamu mangalakka, sai tu sima hamu dapot pansamotan.
Tubu ma halosi di dolok ni Pintu batu,
Hami Tulangmu mangulosi, Debata do ianggo na mamasu-masu.
Sahat sahat ni solu, sahat di binsar ni mata ni ari,

Pasahaton nami ma ulos holong si ganjang rambu on, leleng ma hamu mangolu di iringiring Tuhanta ganup ari.

Hata Umpasa Tu Nabaru Marbagas Sian Hula-Hula/Tulang

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 1

Dakka ni arirang, peak di tonga onan, Badan muna naso jadi sirang, tondi mu marsigomgoman

Giring-giring ma tu gosta-gosta, tu boras ni sikkoru,
Sai tibu ma hamu mangiring-iring, huhut mangompa-ompa anak dohot boru.

Rimbur ni Pakkat tu rimbur ni Hotang,
Sai tudia pe hamu mangalakka, sai tusima hamu dapot pansamotan.

Dekke ni sale-sale, dengke ni Simamora,
Tamba ni nagabe, sai tibu ma hamu mamora.

Sahat-sahat ni solu, sahat ma tu labuan,
Sahat ma hamu leleng mangolu, jala sai di dongani Tuhan.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 2

Anian ma pagabe tumundalhon sitodoan,
Arimu ma gabe molo marsipaolo-oloan.

Ruma ijuk tu ruma gorga,
Sai tubu ma anakmuna na bisuk dohot borumuna na lambok marroha

Sahat solu, sahat di parbinsar ni ari,
Leleng ma hamu mangolu jala di iring-iring Tuhan ganup ari.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 3

Asa ni assisbang, jonok tu pargongonan
Badan mu na sora sirang, tondi mu marsigomgoman

Tangki jala hualang, garinggang jala garege.
Tubuan anak ma hamu, partahi jala ulubalang,Tubuan boru par-mas jala pareme.

Bona ni pinasa, hasakkotan ni jomuran,
Tung aha pe dijama hamu, sai tong ma dalan ni pasu-pasu.

Mandurung di aek Sihoru-horu, manjala di aek Sigura-gura
Udur ma hamu jala leleng mangolu, hipas matua sonang sora mahua.

Sahat sahat ni solu, sahat tu bontean ni tigaras
Pasahathon nami ma ulos si ganjang rabu on, saluhutna ma hita gabe jala horas.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 4

Ai na tinapu salaon, salaon situa-tua,
Denggan ma hamu masianju-anjuan asa saut gabe jala sarimatua.

Martumbur ma baringin, mardangka ma hariara,
Matorop ma pomparanmu maribur, matangkang ma juara.

Tangkas pe jabu suhat, tangkasan do jabu bona.
Tangkas ma hamu maduma, tangkas ma nang mamora.

Tubuma halosi di dolok ni pintu batu
Hami Tulangmu mangulosi, Debata do ianggo na masu-masu.

Sahat-sahat ni solu ma sahat tu bontean,
Pasahahon nami ulos si ganjang rambu on Sahat ma hamu tu parhorasan, sahat tu panggaben.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 5

Dangir-dangir ni batu ma hamu, pandakdahan ni simbora,
Gabe ma hamu jala sarimatua jala sai marsada ni roha.

Sai situbu laklak ma hamu situbu singkoru di dolok ni purbatua,
sai tubuan anak ma hamu tubuan boru, donganmuna sarimatua.

Dekke ni sale-sale, dengke ni Simamora,
Tamba ni nagabe, sai tibu ma hamu mamora.

Songgop ma anduhur titi, sangkot diparjenggaran.
Mangasi ma Amanta Debata, sai ro ma akka parsaulian.

Sahat solu sahat tu bontean, toho di rondang ni bulan
Hata pasu-pasu marrhite tangiang ni tulang, sai sudema di pasaut Tuhan.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 6

Aek sibarabara, Duruna i tubuan tolong.
Tung aha pe muse na masa, Ndang boi mago ianggo holong.

Ruma ijuk di jolo ni sopo gorga,
Asi ma roha ni amanta Debata. Sai dilehon ma di hamu, Anak na bisuk dohot boru na marroha

Tonggi ma sibahut tabo ma pora-pora.
Gabe ma hita luhut jala sude hita mamora.

Mardakka Jabi-jabi, marbulung ia si Tulan
Pasu-pasu nami marhite tangiang sai sude mai dipasaut Tuhan.

Sahat-sahat ni solu ma sahat tu bontean,
Pasahahon nami ulos si ganjang rambu on Sahat ma hamu tu parhorasan, sahat tu panggaben

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 7

Pinattikhon hujur di topi tapian
Tudia pe hamu mangalakka sai tusi dapotan parsaulian

Tangkas ma jabu suhat tangkasan ma jabu bona.
Tangkas ma hamu maduma tangkasan ma nang mamora.

Tubu ma lata di toru ni bunga-bunga,
Sai tubu ma di hamu anak namarsangap dohot angka boru namartua.

Balintang ma pagabe tumandakhon sitadoan,
Saut do hamu gabe jala sangap asal ma tontong si oloi Tuhan.

Sahat-sahat ni solu sahat tu Tigaras,
Sahat ma hamu leleng mangolu, gabe jala horas horas.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 8

Dakka ni arirang, peak di tonga ni onan,
Badan muna naso jadi sirang, tondi mu marsigomgoman

Hariara na bolon bahen parlape-lapean,
Sai tubu ma di hamu anak dohot boru na bolas pangunsandean

Simbora ma pulguk, pulguk di lage-lage,
Sai mora ma hita luhut, huhut horas jala gabe.

Tingko ma inggir-inggir, Bulung nai rata-rata
Hata pasu-pasu i, Pasauthon ma namartua DEBATA

Sahat-sahat ni solu toho di rondang ni bulan
Leleng ma hamu mangolu, gabe jala si oloi Tuhan.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 9

Pirma toras ni pongki, Bahul-bahul pansalongan
Pirma tondi muna, Tutambana pangomoan

Ruma ijuk tu ruma gorga,
Sai tubu ma anakmuna na bisuk dohot borumuna na lambok marroha.

Andor halumpang Togu-togu ni lombu
Nang-nang ma hamu saur matua pairing-iring anak dohot boru Sahat tu namarpahompu

Tingko ma inggir-inggir, Bulung nai rata-rata
Hata pasu-pasu i, Pasauthon ma namartua DEBATA

Sahat-sahat ni solu sahat tu Tigaras,
Sahat ma hamu leleng mangolu, gabe jala horas horas.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 10

Martantan ma baringin, Mardangka hariara
Horasma tondi madingin, Matangkang ma manjuara

Bintang ma narumiris, Tu ombun na sumorop
Anak pe antong riris, Jala boru pe antong torop

Dekke ni sale-sale, dengke ni Simamora,
Tamba ni nagabe, sai tibu ma hamu mamora.

Marmutik tabu-tabu mandompakhon mataniari,
Sai hot ma di hamu akka pasu-pasu, laho marhajophon akka na sinari.

Sahat-sahat ni solu, sahat ma tu labuan,
Sahat ma hamu leleng mangolu, jala sai di dongani Tuhan.

Hula-hula / Tulang Pasahat Ulos tu pengantin - 11

Balintang ma pagabe tumandakhon sitadoan,
Saut do hamu gabe asal ma tontong masipaolo-oloan.

Tubu ma hariara, di tonga-tonga ni huta
Sai tubu ma di hamu anak namarsahala dohot boru namora jala na martua

Tinaba hau sampinur di tombak simarhora-hora.
Sai lam matorop ma hamu maribur lam marsangap jala mamora.

Eme sitamba tua ma, Parlimggoman ni siborok
Debata do na martua, Horas ma hamu di parorot

Sahat solu, sahat di parbinsar ni ari,
Leleng ma hamu mangolu jala di iring-iring Tuhan ganup ari.


Umpasa Di Na Mangingani Manang Manuruk Jabu
Labu pe labu i, ndang asal suanhononhon,
Jabu pe jabu, ndang asal inganan.

Mabaor aek puli sian dolok ni Simamora,
Sai hot ma jabunta on bagas na uli, ingananmu marlas ni roha.

Tangkas do jabu suhat, laso tangkas do jabu bona,
Sai tangkas ma hamu dung maringanan di jabu on maduma, tangkas nang mamora.

Andor ras ma tu andor ris di tombak ni Purbasinomba
Sai horas-horas ma hamu torkis-torkis, tumpahon ni Debata namartua.

Jongjong di Dolok Purbasinomba, manatap tu Panamparan,
Sahat ma hamu saur-matua mangingani jabu on dihaliangi angka pomparan.

Sahat-sahat ni solu toho di rondang ni bulan,
Sahat ma hamu leleng mangolu mangingani bagas on, sai diiring-iring Tuhan.

Eme si tamba tua parlinggoman siborok,
Sai dilehon Tuhanta ma di hamu tua, hot ma hamu di jabu on diparorot.

Dohot angka na asing.



Umpasa Batak Tingki Mangapuli

Jotjot do tadok : Tua na so taraithon, Soro ni ari na so tarhaisho

Alai dumenggan do dohonon umpasa on :
Ramba ni Sipoholon marduhutduhut sitata
Las ni roha dohot sitaonon sude do i sian Amanta Debata
Asa :
Hau ni Gunungtua, dangkana madaguldagul
Tibu ma dilehon Tuhanta dihamu tua, jala tibu hamu diapulapul

Poltak bulan tula, binsar ia mata ni ari
Tibu ma ro tu hamu soritua, singkat ni sori ni ari

Angkup ni i :
Hotang binebebebe, hotang pinilospulos
Unang iba mandele, ai godang do tudostudos

Tamba muse :
Hotang benebebebe, hotang ni Siringkiron
Unang iba mandele, ai godang dope sihirimon

On pe :
Dolok ni Simalungun ma tu dolok ni simamora
Sai salpu ma angka na lungun, hatop ma ro silas ni roha

 
UMPASA MANGAMPU
Bulung ni Taen tu bulung ni Tulan
Ba molo tarbahen, sai topot hamu hami sahali sabulan,
Molo so boi bulung ni tulan, pinomat bulung ni salaon
Ba molo so boi sahali sabulan, pinomat sahali sataon. 

Ni durung si Tuma laos dapot Pora-pora
Molo mamasu-masu hula-hula mangido sian Tuhan,
Napogos hian iba, boi do gabe mamora. 

Songgop si Ruba-ruba tu dakka ni Hapadan,
Angka pasu-pasu na ni lehon muna,
Sai dijangkon tondi ma dohot badan. 

Mardakka Jabi-jabi, marbulung ia si Tulan
Angka pasu-pasu na pinasahat muna,
Sai sude mai dipasaut Tuhan. 

Naung sampulu sada, jumadi sampulu tolu,
Angka pasu-pasu pinasahat muna,
Sai anggiatma padenggan ngolu-ngolu.
Naung sapulu pitu, jumadi sapulu ualu,
Angka pasu-pasu pinasat muna hula-hula nami,
Diampu hami ma di tonga jabu. 

Turtu ninna anduhur, tio ninna lote,
Angka pasu-pasu pinasahat muna,
Sai unang ma muba, unang mose. 
Aek marjullak-jullak, marjullak-jullak sian batu,
tinahu tu batu-batu.
Angka hata nauli, hata pasu-pasu naung pinasahat muna tu hami,
Ampuon nami ma i di tonga ni jabu.

Doding ni doding, doding ni Mandalasana
Angka pasupasumuna i sai unang ma muba unang sesa
Habang pidong sibigo, paihut-ihut bulan,
Saluhut angka na tapangido, sai tibu ma dipasaut Tuhan. 

Obuk do jambulan, nidandan ni boru Samara
Pasu-pasu na mardongan tangiang sian hula-hula,
Mambahen marsundut-sundut soada mara. 

Tinapu bulung nisabi, baen lompan ni pangula
Sahat ma pasu-pasu na nilehon muna i tu hami,
Sai horas ma nang hamu hula-hula. 

Suman tu aek natio do hamu, riong-riong di pinggan pasu,
Hula-hula nabasa do hamu, na girgir mamasu-masu.

AKKA UMPASA NA ASING
Martahuak ma manuk di bungkulan ni ruma,
Horas ma hula-hulana,songoni nang akka boruna. 

Simbora ma pulguk, pulguk di lage-lage,
Sai mora ma hita luhut, huhut horas jala gabe. 

Hariara madungdung, pilo-pilo na maragar,
Sai tading ma na lungun, ro ma na jagar. 

Sinuan bulu sibahen na las,
Tabahen uhum mambahen na horas. 

Eme ni Simbolon parasaran ni si borok,
Sai horas-horas ma hita on laos Debata ma na marorot. 

Sititik ma sigompa, golang-golang pangarahutna,
Tung so sadia pe naeng tarpatupa, sai anggiat ma godang pinasuna. 

Pinasa ni Siantar godang rambu-rambuna,
Tung otik pe hatakki, sai godang ma pinasuna. 

Tuat si puti, nakkok sideak,
Ia i na ummuli, ima ta pareak. 

Aek godang tu aek laut,
Dos ni roha sibaen na saut. 

Napuran tano-tano rangging marsiranggongan,
Badan ta i padao-dao, tondita i marsigomgoman 

Marmutik tabu-tabu mandompakhon mataniari,
Sai hot ma di hamu akka pasu-pasu, laho marhajophon akka na sinari. 

Bona ni pinasa, hasakkotan ni jomuran,
Tung aha pe dijama hamu, sai tong ma dalan ni pasu-pasu.
xiii. Mandurung di aek Sihoru-horu, manjala di aek Sigura-gura
Udur ma hamu jala leleng mangolu, hipas matua sonang sora mahua. 

Dolok ni Simalungun, tu dolok ni Simamora
Salpu ma sian hamu na lungun, sai hatop ma ro si las ni roha.

Jambar Hata - Dongan tu ulaon adat

Ingkon maratur do dohonon angka umpasa i

Molo torop do angka umpasa nanaeng dohonon, ingkon jagaon do asa maratur parjojor ni angka umpasa i hinatahon.

Unang rupani pinungka mandok umpasa :
Andor hadumpang togutogu ni lombu
Sai sarimatua ma hamu sahat tu na mangiringngiring pahompu
Dung i niudut dohot umpasa :
Giringgiring gostagosta
Sai tibu ma hamu mangiringngiring jala mangompa ompa
Ndang denggan be parjojorna molo songon i nidok.

Tarsongon na ditoru on ma binahen parjojor ni angka umpasa i tu na baru marbagus:
  • Umpasa asa togu parsaripeon nasida
Bagot na mararirang ditoruna panggongonan Badanmuna ma na so ra sirang, tondimuna masigomgoman
  • Umpasa hagabeon
Bintang ma na rumiris tu ombun na sumorop Anak pe dihamu sai riris, boru pe antong torop
  • Umpasa asa maradong
Urat ni nangka ma tu urat ni hotang Ba tudia pe hamu mangalangka, ba sai disi ma hamu dapotan pansamotan
  • Umpasa asa sai didongani Tuhanta nasida
Eme sitambatua parlinggoman ni siborok Dilehon Tuhanta ma dihamu tua, jala sai hot ma hamu diparorot
  • Umpasa panutup
Sahatsahat ni solu sahat ma tu bontean Sahat ma hamu leleng mangolu, sahat tu parhorasan dohot tu panggabean

Taringot tu na mandok umpasa

Molo naeng mandok umpasa iba sai jumolo ma nidok:"Sai dilehon Tuhanta Pardenggan basa i ma dihamu songon na nidok ni umpasa on".

Ise do na patut mandok umpasa pasupasu?Somalna najolo holan hulahula do sidok angka umpasa pasu-pasu tu parboruonna, natoras tu ianakonna, haha tu angka anggina, jadi ndang boi boru mandok umpasa pasupasu tu hulahula na. Alai molo porlu boi do, asal majolo dilapik hata na jala didok:"Santabi di hulahula nami, ndada na naeng ma masumasu hami rajanami, ia hudok pe angka umpasa annon, songon tamiang pangidoan nami do i tu Amanta Debata". Dung i boi ma dohononna angka umpasa i.
Alai ndada pola lapihon hata ianggo di tingki na mandok angka umpasa na mardomu tu na mangampu do, rupani :
Turtu ma ninna anduhur, tio ninna lote
Angka pasupasumuna i sai unang muba unang mose

Taringot tu raja parhata

Disude adat na balga (marhata sinamot, marunjuk, mangadathon/mangadati, mangompoi jabu, mamestahon tambak ni ompu dohot angka na asing dope), sai jolo dibahen protokol ni hasuhutan do rapot na jempek dohot dongan sabutuhana laho manotophon ise sian nasida na gabe parhata, tarsongon on ma pangkataion disi:

Protokol ni hasuhutan mamungka
Hamu angka hahadoli dohot angidolinami, ia hita pomparan ni Ompu ........ nungnga tahasomalhon, molo masa di hami pomparan ni Ompunta Paitonga ulaon songon na taadopi sadari on, ba hamu ma hahadoli manang anggi doli ma na gabe raja Parhata. Nuaeng pe, ba mardos ni tahi ma hamu hahadoli dohot anggidoli nami manang na ise bahenonmuna na gabe raja parhata sian hamu. Botima
Alus sian hahadoli : ido tutu anggidoli, toho do na nidokmi. Jadi ala hami do na baruon gabe raja Parhata di ulaonmuna parpudi, ba ianggo sadari on sian anggidolinta ma na gabe raja Parhata. Botima
Hata sian anggi doli:Tutu do i, hahadoli na nidokmuna i, ba hami pe antong ndada manjua disi, rade do hami na gabe raja Parhata. (dung i di dompakhon ma tu angka donganna saompu jala didok) Nungnga sude huta mambege hata i. Jadi nuaeng, ba ise ma sian hita na gabe parhata?
NB: Sai tar na ummalo marhata ma dipillit nasida gabe raja parhata
Molo sidua hasuhuton do ulaon i, songon di pesta unjuk rupani, ba duansa ma hasuhuton i (parboru dohot paranak) masibahen rapot naa be songon na di ginjang i, laho manotophon raja parhatana be

Ruhut Ruhut Ni Pangkataion

  1. Denggan ma pintor ditontuhon jala dipaboa parhata, asa adong tingkina parade sihataonna. Ai marguru tu haradeon do na gumodang manontuhon hadengganon ni pangkataion. Somalna parjambaran do mangkatai, sian dos ni roha.
  2. Ganup ma mandok hata, naeng ma jongjong ibana di ingananna molo tar torop do na pungui (molo lobi di ginjang ni 30 halak). Jala naeng ma suarana torang, boi dibege sude natorop i.
  3. Naeng ma rumang ni pangkataion i dibagasan tulus ni roha, kewajaran, dohot suasana kekeluargaan. Unang hakasaron muruk, mangkritik, humor na melukai dohot pametmethon sasahalak dohot na suman tusi.
  4. Unang ma adong pangkatai na pagajangku, na mamangke tingki na palobihu. Mardomu tusi unang ma adong hata namulak-ulak, rarat jala manimbil.
  5. Molo adong pandohan ni sasahalak na so tingkos, di patingkos ma i dohot manat dibagasan halambohon dohot kebijaksanaan.
  6. Molo mamangke umpama, sungkup ma umpama i sada manang dua. Denggan ma umpama i didok songon aslina, unang di parhaneang.
  7. Unang ma adong terjadi, na patut mangkatai manang na patut mandapot jambar hata ndang mangkatai. Tagonan do lobi sidok hata sian na hurang.
  8. Molo kebetulan adong sahalak na terkemuka hadir dipunguan i, na terpandang kedudukanna di masyarakat, songon di hamaloon, kedudukan, pengalaman dohot na suman tusi, tama di igilon asa mangkatai nasida. Protokol ma na mamereng i.
  9. Andorang so mautup manang paampuhon tu suhut, molo adong dope tingki, denggan do igilon, manang na adong dope sahalak manang dua halak nataronjar rohana laho mandok hata dope.

Selasa, 10 Juni 2014

Daftar marga suku Batak di Toba

Berikut adalah marga-marga yang dipakai oleh Suku Batak Toba di Tano Toba. Tanah Toba yang dimaksud adalah marga-marga suku Batak yang berasal atau berkampung halaman di wilayah administratif Kabupaten Toba Samosir yang meliputi, Balige, Porsea, Laguboti, Parsoburan, dsk. Orang Batak Toba di tanah Toba menggunakan nama marga mengikuti garis keturunan ayah.
Anda dipersilakan melengkapi daftar ini.

A

Aruan

B

Batubara • Butarbutar • Baringbing

D

Doloksaribu • Dabukke • Banjarnahor • Damanik•Dongoran

G

Gultom • Galingging
== H ==f Hutagaol • Hutahaean • Hutajulu • Hutapea • Hasibuan • Hutasoit•Hutagalung•Harianja•Hutabarat•Haro

L

Lumban tobing

M

Manurung • Marpaung • Manik • Manullang • Manihuruk• Manalu•Manungkalit•Malau•Marbun.Mangunsong

N

Nadapdap • Napitupulu . [Naipospos] Nainggolan • Nadeak • Napitupulu • Nababan . NAIBORHU Naibaho.

O

opsunggu•

P

Purba • Pangaribuan • Panjaitan • Pardede • Pardosi • Pohan • Pasaribu • Panggabean•Pakpahan

R

Rumapea • Rumahorbo•Rajagukguk

S

Sitindaon
Sitohang • Situmorang • Sarumpaet • Siagian • Siahaan • Sialagan • Sianipar • Sibarani • Sibuea • Silitonga • Silaen • Simangunsong • Simanjuntak • Sinurat • Sirait • Sitorus • Sipahutar • Simbolon • Simarmata • Sijabat • Sidauruk • Sitanggang • Sitinjak • Samosir • Sihotang • Sinaga • Silaban • Siregar • Situmeang•Silalahi•Saragih•Sidabutar•Simare-mare•Sitompul•Sidabutar• Simanungkalit•Simamora•Sihite•Sinambela•Sihombing•

T

Tarihoran. Tamba•Turnip